TRON Nedir?

TRON, 2017 yılında Justin Sun tarafından oluşturulmuş bir halka açık blok zincir projesidir. Verimli ağı, ölçeklenebilirliği ve son derece düşük işlem ücretleri sayesinde üst sıralarda yer almaktadır. TRON’dan bahsettiğimizde, akla gelen ilk anahtar kelimeler Justin Sun, TRC-20 ve DPoS olabilir. Ancak yüksek piyasa değerine ve geniş uygulama senaryolarına sahip bir halka açık blok zincir olarak, mutabakat mekanizması, ekonomik modeli, geçmişi ve kurucusu da dâhil olmak üzere bilinmesi gereken çok daha fazla unsur vardır.

TRON Nedir?

TRON, 2017 yılında Justin Sun tarafından kurulmuş, merkeziyetsiz ve açık kaynaklı bir protokoldür. Web’i merkeziyetsizleştirmeyi ve dApp’ler için altyapı oluşturmayı hedefleyen, blok zincir tabanlı bir işletim sistemidir. TRON protokolü, verimli ağı, ölçeklenebilirliği ve son derece düşük işlem maliyetleri sayesinde dünyanın en yaygın kullanılan merkeziyetsiz işletim sistemlerinden biri hâline gelmiştir. Ayrıca yenilikçi ve modüler bir akıllı sözleşme platformu sayesinde Ethereum akıllı sözleşmeleri için daha iyi uyumluluk sunmaktadır.

TRON, blok zincir ve dağıtık depolama teknolojisi sayesinde dünya genelinde ücretsiz içeriklere dayalı bir eğlence sistemi inşa etmiştir. Bu sistem, kullanıcıların verileri özgürce yayımlamasına, depolamasına ve sahiplenmesine olanak tanırken, dijital varlıkların otonom ve merkeziyetsiz biçimde oluşturulması, dolaşıma sokulması ve alım satımı yoluyla abonelikleri ve içerik dağıtımını da mümkün kılar.

TRON Nasıl Çalışır?

Ethereum’a benzer şekilde geliştiriciler TRON protokolü üzerine uygulamalar inşa edebilir ve düğümler, ağın işleyişini ve istikrarını sürdürmek için işlemleri paketleyip blok üretmekten sorumludur. TRON, PoS (Hisse Kanıtı) mekanizmasını geliştirerek DPoS’u (Yetkilendirilmiş Hisse Kanıtları) önermesi bakımından Ethereum’dan farklıdır.

TRON’un yerel token’ı olan TRX sahipleri, ağı sürdürmekten, işlemleri paketlemekten ve blok üretmekten sorumlu olan 27 Süper Temsilci (SR) için oy kullanma hakkına sahiptir. Bunun karşılığında TRX ödülleri alırlar.

Nasıl Süper Temsilci Olunur

TRON ağında tüm hesaplar süper temsilci adayı olmak veya adaylara oy vermek için başvurabilir. En fazla oyu alan ilk 27 aday süper temsilci olur ve işlemleri paketleme ile blok üretme hakkına sahip olur. 28’inci ile 127’nci sıradakiler süper ortaklar olur; geri kalanlar ise süper temsilci adaylarıdır. Oylar her 6 saatte bir sayılır. Yani süper temsilciler her 6 saatte bir güncellenir.

Oylama ve Ödül Mekanizması

Oy kullanabilmek için her hesabın öncelikle TRON token’ı (TRX) bulundurması gerekir. TRX’i dondurarak TRON Power (TP) elde edebilirsiniz. 1 TP = 1 dondurulmuş TRX. Bir aday ne kadar fazla TP alırsa, sıralaması o kadar yükselir. TRX çözüldüğünde, hesaba karşılık gelen TP miktarı da kaybolur ve devam eden tur için verilen oylar geçersiz olur.

TRON ağında her blok üretildiğinde, SR’lerin ve ortakların hesaplarına TRX ödülleri dağıtılır. Ödüller iki bölümden oluşur:

1. Blok ödülleri: SR’ler üretilen her blok için 16 TRX alır. SR, ödüllerinin bir kısmını kendine ayırır ve kalanını komisyon oranına göre oy verenlere dağıtır.
2. Oy ödülleri: SR’ler ve ortaklar, üretilen her blok için 160 TRX alır. Bu ödüller, aldıkları oy sayısına göre dağıtılır. Benzer şekilde SR’ler ve ortaklar, komisyon oranı düşüldükten sonra ödülleri oy oranına göre yatırımcılara dağıtır.

Buradaki komisyon oranı, SR’lerin ve ortakların kendilerine ayıracağı payı ifade eder. Varsayılan oran %20’dir ve SR’ler ile ortaklar tarafından değiştirilebilir. Oran ne kadar düşük olursa, SR’ye oy veren yatırımcıların alacağı ödül o kadar yüksek olur. Adaylar daha fazla oy çekebilmek için daha düşük bir oran belirleyebilir.

Blok Ödüllerinin Hesaplanması

TRON ağı her 3 saniyede bir blok üretir ve her bloğun ödülü 16 TRX’tir. Günde 28.800 blok üretilir ve bu da 460.800 TRX ödülüne karşılık gelir. 27 SR sırayla blok ürettiği için, SR’nin varsayılan %20 komisyon oranını uyguladığı varsayıldığında, bir SR’nin ve bir SR seçmeninin günlük alacağı ödüller şu şekildedir:

1. Bir SR’nin günlük ödülü = 460.800 / 27 × %20 = 3.413 TRX
2. Bir SR seçmeninin günlük ödülü = 460.800 / 27 × %80 = 13.653 TRX

   Oy Ödüllerinin Hesaplanması

   Yukarıda belirtildiği gibi SR’ler, üretilen her blok için 160 TRX alır; bu da günlük 4.608.000 TRX’e karşılık gelir. Varsayılan komisyon oranı örnek alındığında, oy ödülleri şu şekilde hesaplanır:

SR veya ortak ödülleri = 4.608.000 SR oyları veya ortak oyları / toplam SR oyları ve ortak oyları %20
SR ve ortak seçmen ödülleri = 4.608.000 SR oyları veya ortak oyları / toplam SR oyları ve ortak oyları %80 × (tüm ağın toplam oyları / SR oyları veya ortak oyları)

TRX ve TRON Tokenomikleri

TRX, toplam arzı 100 milyar olan TRON’un yerel token’ıdır. 2017 yılında TRON, TRX’in ICO’su (Initial Coin Offering – İlk Token Arzı) yoluyla 70 milyon dolar fon topladı. Haziran 2018’de TRON Mainnet’in lansmanının ardından TRX fiyatı istikrarlı şekilde yükselmiştir. Ancak 2018–2020 arasındaki durgun piyasada TRX fiyatı çok büyük değişimler göstermemiştir. 2021’den itibaren piyasa yükselmeye başlamış ve DeFi, GameFi ve NFT alanlarında birçok popüler uygulama ortaya çıkmıştır. TRX fiyatı da bu trendi takip ederek yükselmiş, 0,18 seviyesinde zirve yapmış ve şu anda yaklaşık 0,07 civarında dengelenmiştir.

TRX ağırlıklı olarak ağın sürdürülmesine katılım yoluyla üretilmektedir. Bu yöntemle günde 460.800 TRX üretilmektedir. Buna ek olarak, oylama yoluyla günde 4.608.000 TRX daha üretilmektedir. TRX, sahiplerine TRON ağının kaynaklarını kullanma hakkı tanır.

Kaynak Hakları

TRON üzerindeki işlemler veya etkileşimler ağ kaynaklarını tüketir. TRON ağında üç tür kaynak vardır: depolama, bant genişliği ve enerji. TRON’un benzersiz bellek modeli sayesinde depolama kaynaklarının satın alınmasına gerek yoktur; ancak bant genişliği ve enerji kaynakları TRX ile bağlantılıdır. Bant genişliği, blok zincir veritabanında saklanan işlem baytlarının boyutunu ölçen birimdir. İşlem ne kadar büyükse, o kadar fazla bant genişliği kaynağı tüketilir. Enerji, TRON ağı üzerinde belirli bir işlemi gerçekleştirmek için TVM’in (TRON Virtual Machine) ihtiyaç duyduğu hesaplama miktarını ölçen birimdir. Akıllı sözleşme işlemleri çalıştırılmak için hesaplama kaynağı gerektirdiğinden, her akıllı sözleşme işlemi enerji ücreti ödemek zorundadır.

Bant Genişliği Puanları

TRON ağı, ağın sorunsuz çalışmasını sağlamak için her hesaba günde 1.500 ücretsiz bant genişliği sağlar. Mevcut bant genişliği yetersiz olduğunda, Bant Genişliği Puanları için TRX yakılması gerekir. TRX stake edilerek daha fazla bant genişliği elde edilebilir. Hesap bant genişliğinin öncelik sırası şöyledir:

1) İşlemi başlatanın stake edilmiş TRX’ten elde ettiği bant genişliği;
2) Ücretsiz bant genişliği;
3) İşlemi başlatanın yeterli bant genişliği yoksa, işlem için TRX yakılır.

Sorgular dışında tüm işlemler bant genişliği tüketir. Örneğin Bob, Alice’e bir transfer başlatırsa, bu transferin gerçekleşmesi için belirli miktarda bant genişliği ödemesi gerekir. Yeterli bant genişliği yoksa, bu ücret için TRX yakması gerekir. Bu durum, Ethereum’daki gas ücretine benzer.

Enerji

Akıllı sözleşmenin her talimatının yürütülmesi belirli miktarda enerji tüketir. Sözleşme ne kadar karmaşıksa, o kadar fazla enerji tüketir. Sözleşme çalıştırıldığında, enerji her talimat için tek tek hesaplanır ve düşülür. Hesabın mevcut enerjisi yetersizse, karşılık gelen enerji için TRX yakılması gerekir. Bant genişliğinin aksine ücretsiz enerji yoktur ve yalnızca TRX stake edilerek elde edilebilir.

Enerjinin temel kullanım alanı token çıkarımıdır. Bunun nedeni, TRON üzerinde token çıkarımının akıllı sözleşme oluşturmayı gerektirmesi ve akıllı sözleşmelerin oluşturulması ile etkileşimin enerji tüketmesidir. Enerji elde etmek için yeterli stake edilmiş TRX’iniz yoksa, TRX yakmanız gerekir.

TRON’un Tarihi ve Hayata Geçirme Yol Haritası

2017 yılında oluşturulan TRON Protokolü, beş yıllık gelişim sürecinin ardından piyasa değeri bakımından lider halka açık blok zincirlerden biri hâline gelmiştir. Gelişim zaman çizelgesi şu şekildedir:

• Temmuz 2017: TRON Vakfı Singapur’da kuruldu;
• Aralık 2017: TRON açık kaynaklı protokolünü başlattı;
• 25 Haziran 2018: TRON topluluğunun mutabakatıyla genesis blok oluşturuldu;
• 24 Temmuz 2018: TRON, BitTorrent ve tüm ürünlerinin satın alımını başarıyla tamamladı ve bunları TRON ekosistemine dâhil etti;
• 23 Ağustos 2018: TRON’un ilk 27 süper temsilcisi belirlendi;
• 30 Ağustos 2018: TRON Sanal Makinesi (TVM) resmî olarak kullanıma sunuldu;
• Ekim 2018: TRON’un merkeziyetsiz uygulama mağazası DappHouse kuruldu;
• 28 Ocak 2019: Binance Launchpad üzerindeki BitTorrent (BTT) satışı 14 dakika 41 saniyede tamamlandı.

TRON’un tüm sisteminin hayata geçirilmesinin 8–10 yıl sürmesi ve 6 aşamadan oluşması beklenmektedir. Spesifik olarak, yol aşağıdaki gibidir:
Exudos. Eşler arası ve dağıtık içerik tabanlı yükleme, depolama ve dağıtım mekanizmasıdır. Bu aşamada TRON, IPFS ile temsil edilen dağıtık depolama teknolojisine dayanarak kullanıcılara tamamen ücretsiz bir veri yayımlama, depolama ve dağıtım platformu sunar.
Odyssey. Ekonomik teşvikler içerik ekosistemini güçlendirir. Blok zincir teknolojisi, içerik üretimi, dağıtımı ve yayılımı için tam rekabetçi ve adil getiri sağlayan bir mekanizma kurar.
Great Voyage. Gelir ölçümü, ödül dağıtımı ve destekçi yönetimi olmak üzere üç temel sorunu çözer ve “hayran ekonomisi”nden “hayran finansı”na büyük bir geçişi mümkün kılar.
Apollo. TRON sistemi içindeki tüm içerik üreticileri, değerin serbest dolaşımını sağlamak için kendi token’larını çıkarabilir.
Star Trek. TRON içerik platformundaki trafik, merkeziyetsiz bir çevrim içi kumar platformu inşa edilmesini mümkün kılar. Geliştiriciler, TRON üzerinden bu platformları serbestçe inşa ederek tamamen otonom bahis piyasası tahmin fonksiyonları sunabilir.
Eternity. TRON, merkeziyetsiz bir çevrim içi oyun platformu inşa edilmesine imkân tanır. Geliştiriciler TRON üzerinden oyun platformlarını özgürce kurabilir, oyunlar için kitle fonlaması gerçekleştirebilir ve sıradan yatırımcılara oyunlara yatırım yapma imkânı sunabilir.

TRON’un Başlıca Uygulama Senaryoları

Erken dönem halka açık blok zincirlerden biri olarak TRON, CoinMarketCap verilerine göre piyasa değeri bakımından dünyanın ilk 15 halka açık blok zinciri arasında yer almıştır. Yüksek işlem kapasitesi, ölçeklenebilirliği, güvenilirliği ve düşük işlem ücretleri sayesinde TRON; kredi kartı ödemeleri, merkeziyetsiz işlemler, oyunlar, cüzdanlar ve benzeri birçok alanda çeşitli uygulamalar ortaya çıkarmıştır. Örneğin kredi kartı uygulaması Spend TRX ödemelerini destekler, TRON ATM TRX çevrim içi transferlerini destekler ve sosyal ağ uygulaması Peiwo, TRX ile sanal hediyeleri mümkün kılar.

TRC-20

TRC-20, TRON tarafından token çıkarımı için geliştirilen bir sözleşme standartları setidir. Bu standarda uygun yazılan sözleşmeler TRC-20 sözleşmeleri olarak kabul edilir. En yaygın kullanım alanı, Tether tarafından TRC-20 protokolü üzerine çıkarılan USDT token’ıdır. 1 Ağustos 2022 itibarıyla Tether toplam 66,36 milyar USDT çıkarmıştır; bunların 32,313 milyarı Ethereum ERC-20 protokolüne, 32,13 milyarı ise TRC-20’ye dayanmaktadır.

DEX - SunSwap

DeFi alanındaki önemli uygulamalardan biri olan SunSwap, TRON’un ilk merkeziyetsiz token borsa protokolüdür. Kullanıcıların herhangi iki TRC-20 token arasında anında takas yapmasına ve sistem fiyatlamasını kolayca gerçekleştirmesine olanak tanır. Herhangi bir komisyon ücreti almaz. SunSwap’in temel işlevi, TRON ekosistemi içindeki token işlemleridir. Kullanıcılar likidite sağlayıcısı olarak veya alım satım yoluyla madencilik ödülleri elde edebilir. Şu anda SunSwap’in TVL’i 800 milyon dolardır.

Stablecoin - USDD

USDD veya Decentralized USD, merkeziyetsiz ve aşırı teminatlandırılmış bir stabil coin’dir. TRON DAO Rezervi, USDD’nin saklayıcısıdır ve kurunun istikrarını sağlamaktan sorumludur. Merkeziyetsizdir, aşırı teminatlıdır ve zincir bağımsızdır.

USDD; BTC, USDT ve TRX dâhil olmak üzere çeşitli ana akım dijital varlıklarla, %130 ve üzeri teminat oranıyla güvence altına alınmıştır. USDD; TRON, Ethereum ve Binance Smart Chain (BSC) gibi ağlarda eş zamanlı olarak dolaşımda olabilir. Şu anda teminatlandırılmış varlıklarının toplam değeri 2,315 milyar dolar, toplam USDD arzı 725 milyon ve teminat oranı %319,11’dir.

Lend - JustLend

JustLend, TRON üzerindeki ilk resmî borç verme platformudur ve kullanıcıların varlık ödünç almasına, vermesine ve faiz kazanmak için varlık yatırmasına olanak tanır. Yazının hazırlandığı sırada toplam mevduat ve borç verme hacmi 3,818 milyar dolar olup bunun 3,6 milyar doları mevduat, 217 milyon doları ise borç verme hacmidir.

Dafatcat

Dafatcat, geleneksel bir tasarruf ürünü gibi çalışan, ancak kullanıcılara ödül çekilişlerine katılma imkânı da sunan ödül bağlantılı tasarruf hesapları platformudur. Yatırılan tüm varlıklar belirli bir gelir üretir ve bu gelir rastgele şekilde yatırımcılara ödül olarak dağıtılır. Şu anda Dafatcat’in 8.460 kullanıcısı ve 17,6 milyon dolarlık TVL’i bulunmaktadır.

WINK

WINK, TRON üzerinde faaliyet gösteren ve kullanıcılara heyecan verici bir oyun deneyimi sunan bir video oyun platformudur. Dünyanın ilk izinsiz video oyun platformudur ve şu anda 1.240 kullanıcısı ile 7,31 milyon ABD doları TVL’e sahiptir.

TRON’un Karşı Karşıya Kaldığı Tartışmalar

Ethereum’u Kopyalamakla Suçlanması

TRON; merkeziyetsiz uygulamalar (dApp’ler), token protokolleri gibi alanlarda temel olarak Ethereum ile aynı ağ yapısını kullanmaktadır. TRON, Ethereum üzerinde Solidity ile yazılmış akıllı sözleşmelerle uyumludur. Bir sözleşme tamamlandığında TRON halka açık blok zincirine dağıtılır ve her düğümde otomatik olarak çalıştırılır.

Ethereum’un kurucusu Vitalik, bir keresinde TRON’u Ethereum kodlarını çalmakla kamuoyunda eleştirmiş ve “Ctrl+C + Ctrl+V, klavyeyle yeni içerik yazmaktan çok daha verimli” ifadesini kullanmıştır.

Zayıf Güvenlik ve Sözde Merkeziyetsizlik

TRON, DPoS mutabakat algoritmasını benimser ve işlemleri paketlemek ile ağ güvenliğini sağlamak üzere oylama yoluyla 27 süper temsilci seçer. Her ne kadar her hesap süper temsilci adayı olabilse de, seçilme fırsatının balinalar tarafından tekelleştirildiği düşünülmektedir. Başka bir deyişle, süper temsilciler her oylamadan önce neredeyse bellidir ve ağ gelirlerinin büyük kısmı balinalara gitmektedir. Ayrıca ağ güvenliğini sağlayan düğüm sayısı çok az olduğu için bu durum merkezi bir veritabanından pek farklı değildir ve defter verileri değiştirilme riski taşır.

Justin Sun Hakkında

Çoğumuz için Justin Sun, TRON’dan çok daha tanınır bir isimdir ve bunun temel nedeni sansasyona olan ilgisidir.
Justin Sun’ın Deneyimi
Justin Sun, Pekin Üniversitesi’nden lisans derecesiyle mezun olmuş, ardından Pennsylvania Üniversitesi’nde yüksek lisans yapmıştır. Forbes 30 Under 30 Asia 2017 listesinde yer alan bir girişimci, Davos Global Shapers 2014 üyesi ve Jack Ma’nın Hupan Üniversitesi’nin ilk mezun grubundaki tek Y kuşağı temsilcisidir.

• 2010 yılında Sun, Pekin Üniversitesi Western Learning Society’yi kurmuş ve başkanlığını yapmıştır;
• 2014 yılında Davos Global Shaper unvanını almıştır;
• 2015 yılında Sun, Ripple’ın Şanghay Huarui Bankası da dâhil olmak üzere birçok finans kuruluşuyla ortaklık kurmasına öncülük etmiştir;
• 2016 yılında Davos Global Shapers Pekin Merkezi Yürütme Kurulu üyesi seçilmiştir;
• 2016 yılında “The Revolution to Freedom of Wealth” adlı sesli finans programını başlatmıştır;
• 2016 yılında Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı’nın 14. Guangzhou Panyu Bölge Komitesi üyesi seçilmiştir;
• 2017 yılında, Lihua Chen tarafından kurulan Chang An Club tarafından ilk küresel genç liderler grubuna seçilmiştir;
• 15 Mart 2017’de Sun’ın “Brave New World” adlı kitabı Çin ana karasında yayımlanmış ve onu Çin Yazarlar Zenginler Listesi’ndeki tek girişimci yapmıştır;
• Aralık 2019’da Sun’ın Sina Weibo hesabı askıya alınmıştır.

Warren Buffett ile Hayır Yemeği

Haziran 2019’da Justin Sun, 4,567 milyon dolarlık en yüksek teklifle Buffett ile hayır yemeği yeme hakkını kazanmıştır. 23 Temmuz 2019’da Justin Sun, Twitter’da Buffett ile yemeğinin böbrek taşı nedeniyle 2 gün ertelendiğini duyurmuştur. Kısa süre sonra Çin medyası, Justin Sun’ın yasa dışı fon toplama ve kara para aklama şüpheleri nedeniyle kamu güvenliği birimleri tarafından kontrol altında tutulduğunu ve ülkeyi terk etmesine izin verilmediğini iddia etmiştir. Aynı gün Sun, söylentileri yalanlamak için San Francisco’daki evinden canlı bir video paylaşmıştır.

Bu dönemde Justin Sun birçok gündem konusu içinde yer almış ve daha sonra düzenleyici kurumlar tarafından eleştirilmiştir. 25 Temmuz 2019’da Justin Sun, Çin’in Twitter benzeri platformu Weibo’da istenmeyen sansasyon ve pazarlama faaliyetlerinden dolayı pişmanlığını ifade eden bir özür mesajı yayımlamıştır.

Justin Sun ve WSB

Ocak 2021’de WSB topluluğu, Wall Street’in ünlü açığa satış şirketlerinden Citron Research’e karşı küçük yatırımcıları GME hisseleri almaya çağırmış ve olaylar büyümüştür. Justin Sun, 29 Ocak 2021’de 1 milyon dolarlık GME aldığını (daha sonra buna ek 10 milyon dolar aldığını) iddia ederek WSB’nin popülerliğinden faydalanmaya çalışmıştır. WSB topluluğundan bazı kullanıcılar da Asyalı milyarderin kendilerini desteklediğini tweetlemiştir. Bu durum TRX fiyatının %30’dan fazla sıçramasına yol açmıştır.

LUNA Çöküşünden Sonra USDD’nin Başlatılması

LUNA çöküşünden sonra Justin Sun, 5 Mayıs 2022’de TRON tabanlı algoritmik stabil coin USDD’nin başlatıldığını duyurmuştur. Ayrıca USDD fiyat istikrarını sağlamak, arz-talebi ayarlamak, likiditeyi artırmak ve ölüm sarmalını önlemek için TRON DAO Reserve’in kurulmasını başlatmıştır.

Tencent’in NFT Platformu Huanhe’nin Satın Alınması

NFT patlamasının yaşandığı bir dönemde, Çin’de dijital koleksiyonlar da hızla gelişmektedir. Çin’in ilk NFT platformlarından biri olan Tencent’in dijital koleksiyon platformu Huanhe, Çin pazarında büyük popülerlik kazanarak çok sayıda kullanıcı çekmiştir. Kısa süre önce Tencent’in Huanhe’yi kapatacağına dair haberler çıkmış ve bu alanda paniğe yol açmıştır. 21 Temmuz’da Justin Sun, TRON DAO Reserve’in Huanhe’yi satın alacağını tweetlemiştir.

Sonuç

2017 yılında kurulan bir halka açık blok zincir olarak TRON, 5 yıldır faaliyettedir. Verimli ağı, ölçeklenebilirliği ve son derece düşük işlem maliyetleri sayesinde TRON, zayıf ağ performansına ve yüksek işlem ücretlerine sahip projelerden ayrışmaktadır. Ayrıca kurucusu Justin Sun’ın olağanüstü pazarlama yetenekleri sayesinde bu platform, halka açık blok zincirler arasında lider konuma gelmiştir. Ancak Solana, AVAX, ATOM ve Ethereum Katman 2 gibi diğer projelerin ortaya çıkmasıyla birlikte TRON’un temel avantajları zayıflamakta ve halka açık blok zincir alanındaki rekabet giderek daha da sertleşmektedir. Buna rağmen TRON’un daha umut vadeden bir geleceğe kapı aralaması beklenmektedir.