TRON Analizi

Bu makale, TRON’un son gelişmelerini ayrıntılı şekilde analiz ederek özellikle stablecoin faaliyetlerine, DeFi ekosistemine ve ağ aktivitesine odaklanmaktadır. USDT ihraç verileri, ağ gelirleri ve piyasa riskleri değerlendirilerek TRON’un piyasa tekel gücü ile mevcut kripto para piyasasındaki konum değişimleri ortaya konulmaktadır.

Aktif Veriler

Öncelikle Tron üzerindeki en büyük stablecoin uygulaması olan, ağırlıklı olarak USDT verilerine bakalım. Tether’in resmî web sitesine göre USDT’nin toplam arzı 117,7 milyar dolardır ve bunun 60,6 milyar doları Tron üzerinde ihraç edilmiştir; bu da toplam arzın yaklaşık %51,5’ine karşılık gelmektedir. Aynı dönemde Ethereum üzerinde ihraç edilen USDT miktarı yaklaşık 53,4 milyar dolar olup toplam arzın %45,4’ünü oluşturmaktadır. Tron, USDT arzının en yüksek olduğu genel amaçlı blok zincir olmaya devam etmektedir.

DeFi verileri açısından Tron’un TVL değeri 8,8 milyar dolardır ve ikinci sırada yer alarak Solana’yı geride bırakmaktadır.

Veri kaynağı: DeFiLlama

TVL ağırlıklı olarak üç ana kalemden oluşmaktadır: borç verme (lending), DEX ve stablecoin’ler; bu üçü de resmî olarak geliştirilen protokollerdir.

Veri kaynağı: DeFiLlama

JustLend tarafında, TVL’nin büyük kısmının BTC’den oluştuğu görülmektedir; ancak gerçek borçlanma hacmi 100 milyon doların altındadır ve fiili borçlanma talebi oldukça düşüktür.

Veri kaynağı: JustLend

Aynı zamanda ilk üç adres, depolanan BTC’nin %98’inden fazlasını elinde tutmaktadır. Yoğunlaşma seviyesi oldukça yüksektir. Bu adreslerin resmî tarafla ilişkili olma ihtimali göz ardı edilemez. Bu durum AAVE’de gördüğümüz yapıdan oldukça farklıdır.

Benzer durum JustStables tarafında da görülmektedir; basılan USDJ’yi tutan adresler de yüksek derecede merkezileşme göstermekte olup bazı adreslerin resmî taraf veya Justin Sun ile ilişkili olduğu anlaşılmaktadır.

Bu veriler, TRON’un DeFi ekosisteminin yeterince gelişmediğini ve gerçek talebin Ethereum’a kıyasla daha düşük olduğunu göstermektedir.

Ağ aktivitesi açısından ise temel olarak günlük aktif kullanıcı sayısı ve günlük işlem sayısı incelenmektedir. İlk olarak Tron’a bakalım. Hem günlük aktif adres sayısının hem de günlük işlem sayısının genel olarak artış eğiliminde olduğu görülmektedir. Önceki verilerle karşılaştırıldığında 2020–2021 boğa piyasası döneminde belirgin bir büyüme yaşanmıştır. Güncel olarak günlük aktif kullanıcı sayısı yaklaşık 2 milyon, günlük işlem sayısı ise yaklaşık 7 milyondur.

Veri kaynağı: TokenTerminal

Ethereum verileriyle karşılaştırıldığında, önceki boğa piyasasına kıyasla günlük aktif kullanıcı ve günlük işlem sayısında belirgin bir artış görülmemektedir. Güncel olarak günlük aktif kullanıcı sayısı yaklaşık 400.000, günlük işlem sayısı ise yaklaşık 1,1 milyon olup her iki metrik de TRON’un gerisindedir.

Veri kaynağı: TokenTerminal

Gelir Verileri

TRON, işlemleri zincir üzerinde yürütmek için bir kaynak modeli kullanır. Kaynak modeli, stake eden kullanıcılara bant genişliği ve enerji tahsis eder. Stake edenler yeterli kaynağa sahip oldukları sürece, bu kaynakları kullanarak token transferlerini ve akıllı sözleşme yürütmelerini ücretsiz gerçekleştirebilirler. Bir kullanıcı sahip olduğu kaynaktan daha fazla işlem gücü kullanırsa, işlem ücretlerini TRX ile ödemek zorundadır. İşlem ücretleri için kullanılan tüm TRX’ler yakılır. Dolayısıyla TRON’un geliri, işlem ücretleriyle yakılan TRX tokenlarından elde edilir.

Aynı zamanda yeni TRX’ler, stake edenler ve blok üreticileri için ödül olarak dolaşımdaki token arzına eklenir. Bu ödüller günlük yaklaşık 5,07 milyon TRX basımına eşdeğerdir. Bu nedenle her gün 5,07 milyon adetten fazla TRX yakıldığı sürece, dolaşımdaki TRX arzı zamanla azalacaktır. TRON’un resmî verilerine göre TRX, 700 günden fazla süredir kesintisiz olarak deflasyon sürecindedir.

Yakılan TRX miktarı ile o günkü TRX fiyatı çarpılarak TRON ağının günlük geliri hesaplanabilir. Şubat 2023’ten bu yana protokol aylık ortalama yaklaşık 40 milyon dolar gelir üretmiştir. Aylık basılan TRX miktarı yaklaşık 152 milyondur. Birim fiyat 0,12 dolar üzerinden hesaplandığında bu kısmın maliyeti 152 milyon × 0,12 = 18,24 milyon dolardır. Bu tutar çıkarıldığında ağın aylık net kârı 21,76 milyon dolar, yıllık bazda ise yaklaşık 260 milyon dolar olmaktadır.

TRON DAO’nun harcamalarına ilişkin herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. LinkedIn verilerine göre TRON DAO’nun 359 çalışanı bulunmaktadır. Ethereum Foundation’ın yıllık yaklaşık 100 milyon dolar harcadığı göz önüne alındığında, TRON DAO’nun harcamalarının da benzer seviyede olduğu tahmin edilmektedir.

Veri kaynağı: Linkedin

Coingecko verilerine göre TRX’in mevcut toplam piyasa değeri yaklaşık 14 milyar dolara ulaşmıştır. 2018’deki uç değer hariç tutulduğunda TRX’in piyasa değeri 2021 zirvesini aşarak tarihî en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Ancak TRX’in sürekli deflasyonist yapısı nedeniyle birim fiyat artışı, piyasa değeri artışından daha yüksektir.

Veri kaynağı: CoinGecko

260 milyon dolarlık gelir baz alındığında, F/K (PE) oranı = 140 / 2,6 = 53,8 olarak hesaplanmaktadır.
Diğer giderler düşüldüğünde gerçek F/K oranı bu değerden daha yüksek olacaktır.

Tekel analizi

Daha önce Ethereum Katman 2 çözümlerinin TRON’un stablecoin faaliyetlerini etkileyeceğini düşünüyorduk, ancak pratikte bu durum gerçekleşmemiştir. Aksine, TRON üzerindeki stablecoin arzı yeni bir zirveye ulaşmıştır. Ayrıca geçen yıl akıllı sözleşme çağrılarının enerji tüketimi artırıldıktan sonra gelirler de yükselmiş, bu durum güçlü fiyatlama gücünü ve TRON’un stablecoin işindeki tekel konumunu yansıtmıştır.

Blok zincir gerçek dünya ile entegrasyonunu sürdürdükçe zincir üzeri ve zincir dışı sistemler arasındaki köprülere olan talep önemli ölçüde artacaktır. Bu durum, TRON üzerindeki DeFi ekosisteminin zayıf olması ve ağ gelirlerinde belirgin bir döngüsellik görülmemesinden anlaşılmaktadır. Bu açıdan stablecoin işi, diğer protokollere kıyasla sektör döngülerinden çok daha az etkilenmekte; dolayısıyla gelirlerde sert dalgalanmalar yaşanmamakta ve iş modelinin güvenlik marjı görece daha yüksek olmaktadır. Aşağıdaki grafikte görüldüğü üzere Bitcoin ve Ethereum’un ücret gelirleri belirgin bir döngüsellik gösterirken, TRON verileri istikrarlı bir büyüme eğilimi sergilemektedir.

Bitcoin

Veri kaynağı: DeFiLlama

Ethereum

Veri kaynağı: DeFiLlama

TRON

Veri kaynağı: DeFiLlama

Aynı zamanda stablecoin ödeme işi güçlü bir ağ etkisine sahiptir. Kullanıcı alışkanlıkları da ilgili altyapının Tron etrafında şekillenmesine yol açmıştır. Hem kullanıcılar hem de platformlar için ağ değiştirme maliyeti yüksektir. Bu perspektiften bakıldığında Tron güçlü bir tekel konumuna sahiptir.

Risk analizi

İş modeli büyük ölçüde USDT transferlerine aşırı bağımlıdır. Tron; DeFi, oyunlar, RWA ve son dönemde meme ekosistemi dahil olmak üzere farklı alanlara genişlemeyi defalarca denemiştir, ancak sonuçlar tatmin edici olmamıştır. Resmî verilere göre ağdaki sözleşme çağrılarının enerji tüketiminin %95’i USDT’den kaynaklanmaktadır.
Stablecoin işi TON ve benzeri ağlar tarafından tehdit edilebilir. DeFiLlama verilerine göre TON üzerinde ihraç edilen USDT miktarı yaklaşık 620 milyon dolardır ve son dönemde kayda değer bir büyüme görülmemiştir. Ancak Tron’un mevcut stablecoin ölçeği dikkate alındığında, TON gibi diğer zincirlerin yalnızca hızlı işlem ve düşük ücret avantajına sahip olması bu aşamada Tron ile rekabet etmek için yeterli olmayabilir; belirgin talep yaratan daha fazla kullanım senaryosuna ihtiyaç vardır. Köşe dönerek öne geçebilmek için, örneğin WeChat’in “kırmızı zarf” özelliğinin WeChat Pay kullanımını hızla yaygınlaştırması gibi yenilikçi ve güçlü kullanım senaryoları gereklidir.

Justin Sun, SEC soruşturmaları ve davalarıyla karşı karşıyadır. Tron’un kurucusu olarak Sun gündem oluşturma konusunda başarılı olsa da beraberinde önemli riskler de getirmektedir. Sektör içinde itibarı zayıftır. Hakkında dava açılması veya tutuklanması durumunda bu durum TRON’un gelişimi üzerinde ciddi bir etki yaratabilir. Örneğin yakın zamanda Telegram’ın kurucusunun tutuklanması TON fiyatında sert bir düşüşe yol açmıştır.