AI Çılgınlığı: Hype, Yanılsama ve Erken Final Yanılgısı

Sosyal medya ve kripto piyasasında yeni bir yapay zeka (AI) hype dalgası yükselirken, bu makale 2021 NFT çılgınlığı ile paralellik kuruyor ve aşırı iyimserlik ile panik duygusunun çoğu zaman “henüz gelmemiş bir sonun” erken tüketimi olduğunu savunuyor. Anlatı (narrative) dinamikleri, piyasa davranışı ve teknolojik potansiyel arasındaki boşluğu inceleyerek bu duygusal döngüyü analiz ediyor.

Bu OpenClaw / Claude Code hype döngüsü bana NFT dönemindeki histeriyi hatırlatıyor.
Yeni bir teknoloji ortaya çıkıyor. Gerçek bir kullanım alanı var. Zamanın ruhuna (zeitgeist) kültürel ve anlatısal olarak dokunuyor. Ve kolektif hayal gücünü doğru anda yakalayan her teknolojide olduğu gibi, bir zamanlar maymun JPEG’lerini 40 milyar dolarlık bir varlık sınıfına dönüştüren aynı çarpıtma makinesinden geçiriliyor.

Desen tanıdık. Gerçek bir inovasyon geliyor. Erken benimseyenler somut değer keşfediyor. Ardından sosyal katman devreye giriyor — ve bir anda tartışma teknolojinin kendisinden koparak “pozisyon alma” meselesine dönüşüyor.

Bunun gelecek olduğunu söylemek bir iç grup (in-group) göstergesi hâline geliyor. Rehberler yazmak, analiz yazıları kaleme almak ve mevcut değeri abartmak sosyal onay getiriyor. Görüşler, teknolojinin kendisinden daha hızlı çoğalıyor.

(Söz veriyorum, birazdan finansal piyasalarla ilgili bir çıkarım da gelecek.)

Algı Makinesi

X (eski Twitter) bu durumu daha da kötüleştiriyor. Sosyal medya giderek gerçekliği anlamak için meşru bir mercek gibi görülüyor ve bu mercek görüntüyü büküyor.

En yüksek sesli kişiler temsili değil — izleyici kitlesinin ödüllendirdiği bir “inanç performansı” sergiliyorlar. Büyük platformların tamamı etkileşim üzerine kurulu ve etkileşim uç görüşleri ödüllendiriyor. “Bu ilginç ve faydalı” yayılmaz. “Bu her şeyi değiştirecek ve işiniz bitti” yayılır.
“Bu her şeyi değiştiriyor” diyen yüzlerce alıntı tweet bir sinyal değildir. Bu bir yankıdır. Yankı fikir birliği sanılır, fikir birliği gerçek sanılır, gerçek de yatırım yapılabilir bir tez sanılır.

René Girard bunu görseydi büyük keyif alırdı. Yeterince insan bir sonuca inanıyormuş gibi davrandığında, bu performansın kendisi o sonucun kanıtı ile karıştırılır. NFT dönemi bunu net biçimde gösterdi. İnsanlar JPEG istemiyordu. Herkesin istediğini istemek istiyorlardı [1].

Gerçek Olan Nedir?

Son model yetenekleri inanılmaz — NFT’lere kıyasla çok daha fazla; çünkü NFT’lerin spekülasyon ve kültürel sinyal dışında neredeyse hiçbir faydası yoktu.

Bu araçları her gün kullanıyorum. Somut ve ölçülebilir biçimde verimliliğimi artırıyorlar. Temel modeller gerçekten etkileyici ve gelişim eğrisi dik. Altı ay önce bu araçlarla yapabildiklerim ile bugün yapabildiklerim arasındaki fark kayda değer.

Daha geniş potansiyel ise devasa. AI destekli yazılım geliştirme, araştırma, analiz ve içerik üretimi — bunlar varsayımsal kullanım alanları değil. Şu anda gerçekleşiyorlar ve doğru kullanmayı bilenler için gerçek değer üretiyorlar.

1998’de interneti küçümseyen kişi olmak istemem. Mesele bu değil. Ben AI konusunda uzun vadeli iyimserim.

Mesele zaman çizelgesi ve potansiyel ile mevcut durum arasındaki fark.

Henüz Gerçek Olmayan Nedir?

Hayır, Claude toplumsal düzeni hemen altüst etmeyecek. İnsanların işleri yönetmek için arayüzlere ihtiyaç duymayacağı anlamına gelmiyor. Anthropic’in AI savaşlarını kazandığı anlamına da gelmiyor.

En abartılı yorumların sizden neye inanmanızı istediğini düşünün. On yıllar içinde birikmiş iş akışlarının, entegrasyonların, uyum (compliance) çerçevelerinin ve kurumsal bilgi birikiminin çeyrekler içinde, yıllar değil, yer değiştirdiğine. Kullanıcı başına fiyatlama modelinin bir gecede öldüğüne. 10 milyar doların üzerinde gelire ve %80 brüt kâr marjına sahip şirketlerin, bir chatbot fonksiyon yazabiliyor diye buharlaştığına [2].

Wedbush’ten Dan Ives bunu net ifade etti: “Şirketler, on milyarlarca dolarlık mevcut yazılım altyapı yatırımlarını Anthropic, OpenAI ve diğerlerine geçmek için tamamen elden geçirmeyecek” [3]. AI’nin yıkıcı gücünü abartmak için herkesten daha fazla nedeni olan Jensen Huang bile, AI’nin yazılımı tamamen ortadan kaldıracağı fikrini “dünyadaki en mantıksız şey” olarak nitelendirdi [4].

“Endgame” (nihai oyun) söylemini en agresif biçimde dillendirenler (terimi popülerleştiren @WillManidis’e selam olsun), buna inanmanızdan en çok çıkar sağlayan kişiler. Takipçi, danışmanlık geliri, bülten aboneliği, konferans daveti. Teşvik yapısı, zamanlama sorumluluğu olmadan cesur tahminleri ödüllendiriyor.

Piyasa Aynası

İlginç olan şu: Piyasa da masanın diğer tarafından aynı hatayı yapıyor.

Anthropic, 30 Ocak’ta Claude Cowork eklentilerini yayımladı ve bir hafta içinde yazılım, finansal hizmetler ve varlık yönetimi hisselerinden 285 milyar dolar silindi [5].
Yazılım ETF’si $IGV bu yıl %22 düşerken S&P yükseldi. 110 bileşenin 100’ü negatifte. RSI 16’ya indi, Eylül 2001’den bu yana en düşük seviye [6].

Hedge fonlar yazılım sektöründe büyük kısa (megashort) pozisyonlar alıyor [7]. Anlatı şu: AI, SaaS’i öldürüyor. Kullanıcı başına fiyatlanan her yazılım şirketi “ölüme mahkûm”.
Satışlar ayrım gözetmeden yapıldı. AI risk profilleri temelde farklı olan şirketler tek bir işlem gibi değerlendirildi [8].

Endeksteki 110 şirketten 100’ü düşüyorsa, piyasa analiz yapmıyordur. Anlatıdan sarhoştur.
Not: Bu yazıyı yazmaya başladığımdan beri bir toparlanma başlamış olabilir.

Bebeği Banyo Suyuyla Atmak

Sözde yok oluş tehdidiyle karşı karşıya olan şirketlerin içinde gerçekte ne olduğuna bakalım.

Salesforce, Agentforce gelirini yıllık bazda %330 artırarak 500 milyon doların üzerinde yıllıklandırılmış gelire ulaştı ve 12,4 milyar dolar serbest nakit akışı yarattı. İleriye dönük F/K oranı 15x. 2030 mali yılı için 60 milyar dolar gelir hedefi açıkladı [9]. Bu, AI tarafından yıkılan bir şirket değil — AI’nin kurumsal teslim katmanını inşa eden bir şirket.

ServiceNow abonelik gelirini %21 artırdı, faaliyet marjını %31’e genişletti ve 5 milyar dolarlık geri alım programı başlattı. AI paketi Now Assist, 600 milyon dolar yıllık sözleşme değerine ulaştı ve yıl sonuna kadar 1 milyar dolar hedefleniyor [10]. Hisse zirvesinden %50 aşağıda.

Bu şirketler risk ayarlaması için mütevazı bir yeniden değerlemeyi hak ediyor olabilir mi? Belki. Ancak profesyonel yatırımcılar bu riski yıllar önce fiyatlamaya başladı.
Ve benden daha zeki pek çok kişinin belirttiği gibi: Bu satış dalgası aynı anda iki şeye inanmanızı gerektiriyor — hem AI sermaye harcamalarının çöktüğüne hem de AI’nin tüm yazılım sektörünü yok edecek kadar güçlü olduğuna [11]. İkisi aynı anda doğru olamaz. Birini seçin.

Gerçek Riski Ayırmak

Bazı şirketler gerçekten yerinden edilecek mi? Evet.

Tek bir standart iş akışını sunan “point solution” şirketler savunmasız. Eğer ürününüzün tamamı, mülkiyeti size ait olmayan veriler üzerinde bir arayüz katmanından ibaretse sorun var. LegalZoom %20 düştü — ve bu tür şirketlerde endişe daha somut [12]. Bir AI eklentisi sözleşme inceleme ve NDA sınıflandırmasını otomatikleştirebiliyorsa, aynı işlev için geleneksel bir sağlayıcıya ödeme yapmak zor savunulur hâle gelir.

Ancak derin entegrasyonlara, mülkiyetli verilere ve platform seviyesinde yerleşik konuma sahip şirketler tamamen farklı bir hikâye. Salesforce, Fortune 500 şirketlerinin teknoloji yığınlarına entegre durumda. ServiceNow kurumsal IT’nin kayıt sistemi. Datadog’un kullanım bazlı modeli, daha fazla AI işlem gücünün doğrudan daha fazla izleme geliri anlamına gelmesini sağlıyor — AI dışı gelir büyümesi bile yıllık %20’ye hızlandı [13].

“AI yazılımı öldürüyor” diye dijital altyapı hisselerini satmak, binalar yükseliyor diye iş makinesi hisselerini satmaya benzer.

Daha Önce de Buradaydık

2022 SaaS çöküşü öğreticidir. Sektör %50’den fazla düştü. Medyan ileriye dönük gelir çarpanı 25x’ten 7x’e geriledi — pandemi öncesi seviyelerin altına [14]. O sırada kârlılıklar gayet iyiydi. 2023’te Nasdaq %43 yükseldi. Gerçi sebep daha çok faiz şokuydu, temel bozulma değil.

Ocak 2025’teki DeepSeek paniği daha da yakın. Nvidia, daha ucuz Çin AI modellerinin tüm AI altyapı yatırımlarını anlamsız kılacağı korkusuyla sert düştü. Sonrasında tamamen toparladı [15]. Korku bugünküyle yapısal olarak aynıydı: Tek bir ürün duyurusunun tüm bir sektörü varoluşsal olarak yeniden değerlendirmeye yol açması.

Birçok gözlemci mevcut durumu dot-com balonunun ilk aşamalarıyla karşılaştırıyor — teknoloji düşerken temel tüketim, kamu hizmetleri ve sağlık hisselerinin yükselmesi [16]. Ancak dot-com çöküşü hakkında şunu unutmayın: Amazon %94 düştü ve sonra dünyanın en önemli şirketlerinden biri oldu. Piyasanın oyunun ortasında finali fiyatlamaya çalışması, tarihin en büyük alım fırsatlarından birini yarattı.

Deutsche Bank’ten Jim Reid bunu dürüstçe ifade etti: “Bu kadar erken bir aşamada uzun vadeli kazananları ve kaybedenleri belirlemek neredeyse tamamen tahmin yürütmektir” [17].
Bence haklı. Ve bu belirsizlik — işlerin nasıl sonuçlanacağını henüz bilmediğimizi kabul etmek — ayrım gözetmeyen satışların neden hata olduğunu gösteriyor.

Endgame Yanılgısı

X’teki hype tacirleri ile Wall Street’teki panik satıcıları, tahtanın iki farklı ucundan aynı hatayı yapıyor.

Bir grup AI’nin çoktan kazandığını, geleceğin geldiğini ve her kurumun ve iş fonksiyonunun hemen yeniden yazılacağını söylüyor. Diğer grup AI’nin yazılımı çoktan öldürdüğünü, tekrar eden gelirin bittiğini ve 10 milyar dolarlık serbest nakit akışının model artık geçersiz olduğu için önemsiz olduğunu iddia ediyor.

Her iki taraf da oyunda hâlâ çok hamle varken finale atlıyor. Bugün bulunduğumuz nokta ile teknolojinin gideceği yer arasındaki boşluk; karmaşık, kademeli ve şirket bazlı ilerlemelerle dolacak. Bazı yazılım şirketleri AI’yi entegre edip daha güçlü çıkacak. Birkaçı gerçekten yerinden edilecek. Çoğu uyum sağlayacak — yavaş, düzensiz ve tweet’e pek yakışmayan şekillerde.

Gerçek gidişat, ne hype’ın ne de paniğin iddia ettiği kadar deterministik. Ve bundan iyi çıkacak olanlar, bu belirsizlikle yaşayabilenler olacak; onu erken bir anlatıyla çözmeye çalışanlar değil.

İyi yöneticiler her zaman bir yol bulur.

Bu makale, X kaynağından alıntılanmıştır. Telif haklarına ilişkin sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.